* ( يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتاتاً لِيُرَوْا أَعْمالَهُمْ ) * زلزله : 6 . آن روز مردم متفرق و مختلف ظاهر ميشوند تا كارهاى خويش را به بينند . ظاهرا مراد از اشتات پراكنده و بىنظم بودن است چنان كه فرموده * ( يَخْرُجُونَ مِنَ الأَجْداثِ كَأَنَّهُمْ جَرادٌ مُنْتَشِرٌ ) * قمر : 7 . و فرموده * ( يَوْمَ يَكُونُ النَّاسُ كَالْفَراشِ الْمَبْثُوثِ ) * قارعه : 4 . شتاء : زمستان * ( إِيلافِهِمْ رِحْلَةَ الشِّتاءِ وَالصَّيْفِ ) * قريش : 2 . معنى آيه در « رحل » گذشت . شجر : ( بفتح ش ، ج ) درخت ، اهل لغت گفته‌اند هر چه از روئيدنيها تنه دارد شجر است و آنچه تنه ندارد نجم و عشب و حشيش است * ( وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدانِ ) * رحمن : 6 . يعنى علف و درخت سجده ميكنند . شجر را مطلق و واحد آن را شجره گفته‌اند مثل ثمر و ثمره ، تمر و تمره نحو * ( وَلا تَقْرَبا هذِه الشَّجَرَةَ فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمِينَ ) * بقره : 35 . ولى در بعضى آيات شجره مطلق نيز آمده است نحو * ( وَشَجَرَةً تَخْرُجُ مِنْ طُورِ سَيْناءَ تَنْبُتُ بِالدُّهْنِ ) * مؤمنون : 20 . * ( وَلَوْ أَنَّ ما فِي الأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ ) * لقمان : 27 . * ( يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ ) * نور : 35 . اما احتمال دارد در اين آيات كل فرد فرد مراد باشد . * ( فَلا وَرَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيما شَجَرَ بَيْنَهُمْ . . . ) * نساء : 65 . مراد از شجر مشاجره و تنازع است منازعه را از آن تشاجر گويند كه سخن دو خصم يا خصوم مثل برگ و شاخهء درخت بهم مختلط ميشوند ( مجمع ) يعنى : پس نه بخدايت قسم اهل ايمان نميشوند تا تو را در اختلاف خويش حاكم كنند . در نهج البلاغه خطبهء 106 آمده « و تشاجرت النّاس بالقلوب » . * ( الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الأَخْضَرِ ناراً ) * يس : 80 . معنى آيه در « خضر » ديده شود . * ( وَلا تَقْرَبا هذِه الشَّجَرَةَ فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمِينَ ) * بقره : 35 . مراد از شجره همان درختى است كه آدم و زنش از